İdrar Kaçırma Nedir?
İdrar kaçırma (üriner inkontinans), istemsiz idrar kaçırma durumudur. “İdrar tutamama” olarak da ifade edilir. Her yaşta görülebilmekle birlikte özellikle kadınlarda doğum sonrası ve menopoz döneminde, erkeklerde ise ileri yaş ve prostat hastalıkları sonrası daha sık karşımıza çıkar.
İdrar kaçırma çoğu zaman yaşam kalitesini etkileyen, ancak doğru değerlendirme ile yönetilebilen bir durumdur.
İdrar Kaçırma Tipleri Nelerdir?
İdrar kaçırma tek tip değildir. En sık görülen tipler:
• **Stres tipi idrar kaçırma (stress inkontinans):** Öksürme, hapşırma, gülme, merdiven çıkma, ağır kaldırma gibi karın içi basıncını artıran durumlarda idrar kaçırma.
• **Sıkışma tipi idrar kaçırma (urge inkontinans / aşırı aktif mesane):** Aniden gelen, ertelenemeyen idrar hissi sonrasında idrar kaçırma. Sıklıkla sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma (noktüri) eşlik eder.
• **Karışık tip idrar kaçırma:** Stres ve sıkışma tipinin bir arada görülmesi.
• **Taşma tipi (overflow) idrar kaçırma:** Mesanenin tam boşalamaması ve mesanede idrar birikmesi sonucu damlama şeklinde kaçırma. Erkeklerde prostat büyümesi gibi çıkış tıkanıklıklarında görülebilir.
• **Fonksiyonel idrar kaçırma:** Mesane/üretra normal olsa da hareket kısıtlılığı, demans, görme sorunları gibi nedenlerle tuvalete zamanında yetişememe.
En Sık Aranan Sorular: İdrar Kaçırma Neden Olur?
“İdrar kaçırma neden olur?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. En sık nedenler:
- Pelvik taban kaslarında zayıflama (gebelik, doğum, menopoz)
- Aşırı aktif mesane (mesane kasının kontrolsüz kasılması)
- Prostat büyümesi veya prostat ameliyatları sonrası değişiklikler
- Obezite, kronik kabızlık, kronik öksürük
- İdrar yolu enfeksiyonu (geçici şikâyet artışı yapabilir)
- Diyabet ve nörolojik hastalıklar
- Kullanılan bazı ilaçlar (özellikle idrar söktürücüler gibi)
Ne Zaman Gecikmeden Değerlendirme Önerilir?
Aşağıdaki durumlarda gecikmeden değerlendirme uygun olur:
- İdrarla kan gelmesi
- Ateş, yan ağrısı, belirgin enfeksiyon bulguları
- Yeni başlayan ve hızla kötüleşen idrar kaçırma
- İdrar yapamama, şiddetli boşaltım zorluğu
- Bacaklarda güç kaybı/uyuşma gibi nörolojik bulgular
İdrar Kaçırma Nasıl Değerlendirilir?
İdrar kaçırmada doğru tedavi için önce tipin netleşmesi gerekir. Değerlendirme genellikle şu basamaklarla yapılır:
1) **Ayrıntılı öykü:** Kaçırma ne zaman oluyor (öksürükle mi, sıkışınca mı, damlama mı)? Gece idrara kalkma var mı? Günlük sıvı tüketimi, doğum öyküsü, menopoz, prostat şikâyetleri, kullanılan ilaçlar.
2) **Fizik muayene:** Kadında pelvik muayene, erkekte prostat değerlendirmesi ve genel nörolojik bulgular.
3) **İdrar tahlili (gerekirse kültür):** Enfeksiyon/kanama gibi durumları dışlamak için.
4) **Mesane günlüğü (idrar günlüğü):** 2–3 gün boyunca sıvı alımı, idrara çıkma sayısı, kaçırma atakları ve gece uyanma sayısı kaydedilir. Hem tanıda hem tedavi takibinde çok değerlidir.
5) **Ultrason ve işeme sonrası rezidü (PVR):** Mesanenin tam boşalıp boşalmadığını anlamaya yardımcı olur.
Seçilmiş hastalarda ek testler (ürodinami, sistoskopi vb.) gerekebilir; her hastada rutin değildir.
İdrar Kaçırma Tedavisi Nasıl Planlanır?
“İdrar kaçırma tedavisi” kişiye ve kaçırma tipine göre planlanır. Genellikle kademeli yaklaşım benimsenir:
**1) Yaşam tarzı ve davranışsal yaklaşım (temel basamak)**
- Kilo kontrolü
- Kabızlığın düzenlenmesi
- Kafein/alkol fazlalığının azaltılması
- Sıvı alımının gün içine dengeli dağıtılması
- Mesane eğitimi (tuvalet aralıklarını planlama)
**2) Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel) ve fizyoterapi**
Özellikle stres tipi idrar kaçırmada en temel ve etkili yaklaşımlardan biridir. Düzenli ve doğru teknikle yapılması önemlidir.
**3) İlaç tedavileri (uygun hastalarda)**
Sıkışma tipi idrar kaçırma / aşırı aktif mesane tablosunda mesane kasını sakinleştirmeye yönelik ilaç grupları değerlendirilebilir. Seçim, hastanın şikâyeti ve eşlik eden hastalıklarına göre yapılır.
**4) Girişimsel ve cerrahi seçenekler (seçilmiş hastalarda)**
- **Stres tipi idrar kaçırma:** Uygun hastalarda askı ameliyatları (mid-üretral sling) veya bazı durumlarda enjeksiyon/bulking uygulamaları gündeme gelebilir.
- **Sıkışma tipi / aşırı aktif mesane:** İlaçlara yanıtsız olgularda mesane içine botulinum toksin uygulaması, sinir stimülasyon yöntemleri gibi seçenekler değerlendirilebilir.
- **Erkeklerde (özellikle prostat ameliyatı sonrası):** Uygun hastalarda erkek sling veya yapay idrar tutucu (artifisyel üriner sfinkter) seçenekleri gündeme gelebilir.
Hangi yöntemin uygun olacağı, muayene bulguları ve test sonuçları ile birlikte kişiye özel belirlenir.
Kadınlarda İdrar Kaçırma
Kadınlarda idrar kaçır